标签：#UNIX

📅 เขียนเมื่อ: กรกฎาคม 2026 ⚠️ อ้างอิงจากเอกสารต้นฉบับของ Bell Labs และบันทึกของผู้พัฒนา ถ้าผมถามว่า "ระบบปฏิบัติการที่เจ๋งที่สุดในโลกคืออะไร" — คุณคงตอบ Linux, macOS, หรือ Windows แต่ถ้าถาม Ken Thompson และ Dennis Ritchie — สองคนที่สร้าง Unix ขึ้นมา — พวกเขาจะตอบว่า Plan 9 Plan 9 คือระบบปฏิบัติการที่ Bell Labs สร้างขึ้นในช่วงปลายยุค 80 ถึงต้นยุค 90 โดยทีมเดียวกับที่สร้าง Unix แต่มันไม่ใช่แค่ "Unix เวอร์ชันใหม่" — มันคือการเริ่มต้นใหม่ทั้งหมด และถึงแม้วันนี้แทบไม่มีใครใช้ Plan 9 — แนวคิดของมันแทรกซึมอยู่ในทุกระบบปฏิบัติการที่คุณใช้อยู่ จุดเริ่มต้น — "Unix เริ่มแก่แล้ว" ปัญหาที่ Unix สะสมมา Unix เกิดในปี 1969 — ตอนนั้นคอมพิวเตอร์คือเครื่องเดียวที่มี terminal ต่อพ่วง พอยุค 80 มาถึง โลกเปลี่ยน — network กลายเป็นเรื่องปกติ, graphics เริ่มสำคัญ, distributed computing เริ่มเกิด แต่ Unix ไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อสิ่งเหล่านี้ มันถูก patch, extend, retrofit — จนกลายเป็นระบบที่ซับซ้อนเกินกว่าที่ผู้สร้างจะภูมิใจ Ken Thompson เคยพูดประมาณว่า: "Unix เริ่มต้นด้วยความเรียบง่าย แต่มันค่อย ๆ สะสมความซับซ้อนเข้าไปเรื่อย ๆ — ถึงเวลาที่ต้องเริ่มใหม่" ทำไมต้องชื่อ Plan 9 ชื่อ "Plan 9" มาจากหนัง B-movie สุดคลาสสิกเรื่อง "Plan 9 from Outer Space" (1959) ของ Ed Wood — ที่ได้ชื่อว่าเป็น "หนังที่แย่ที่สุดตลอดกาล" แต่ชื่อนี้ไม่ได้หมายความว่า OS นี้แย่ — มันคือมุกวงในของทีม Bell Labs ที่ชอบตั้งชื่อแปลก ๆ (Unix เองก็เป็นมุก — มันล้อ Multics) หัวใจของ Plan 9 — "ทุกอย่างคือไฟล์" จริง ๆ จาก Unix สู่ Plan 9 — ทำให้สุดทาง Unix มีแนวคิด famous: "everything is a file" filesystem เป็นไฟล์ → /home/user/document.txt devices เป็นไฟล์ → /dev/sda , /dev/tty processes เป็นไฟล์ → /proc/1234 แต่มันมีข้อยกเว้น — network sockets, graphics, window system — สิ่งเหล่านี้ไม่ใช่ไฟล์ใน Unix Plan 9 เอาแนวคิดนี้ไป สุดทาง — ใน Plan 9, ทุกอย่างคือไฟล์ ไม่มีข้อยกเว้น 9P — โปรโตคอลเดียวที่เชื่อมทุกอย่าง หัวใจของ Plan 9 คือ 9P — โปรโตคอลที่ทำให้ทุกอย่างสื่อสารกันผ่าน filesystem หน้าต่าง GUI → mount เป็นไฟล์ network connection → mount เป็นไฟล์ เครื่องอื่นใน network → mount เป็นไฟล์ ลองนึกภาพ: คุณ ls ดูไฟล์ในเครื่องคนอื่นได้เหมือน

Ken Thompson — คนที่เขียนระบบปฏิบัติการใน 3 สัปดาห์ ปี 1969 เคน ทอมป์สัน อายุ 26 เป็นวิศวกรที่ Bell Labs เขากับทีมเพิ่งเสียโปรเจกต์ Multics ซึ่งเป็นระบบปฏิบัติการที่ซับซ้อนเกินไปจนถูกยกเลิก Bell Labs ถอนตัว ทีมแตก โปรเจกต์ตาย เคนมีเวลาเหลือเฟือ และมี PDP-7 ซึ่งเป็นคอมพิวเตอร์เก่าที่แทบไม่มีใครใช้ ใน 3 สัปดาห์ เขาเขียน Unix kernel, shell, editor, และ assembler ขึ้นมาบน PDP-7 — ทั้งหมดเป็น assembly — ภาษา B ยังไม่เกิดตอนนั้น B ถูกสร้างขึ้นหลังจากนั้น — เพื่อใช้เขียน utility ต่าง ๆ แทน assembly — และนี่คือจุดเริ่มต้นของสายภาษา B → C → Go ภาษา B — เกิดหลัง Unix เวอร์ชันแรก Unix เวอร์ชันแรกสุด — สิงหาคม 1969 — เป็น assembly ล้วน หลังจากนั้นไม่นาน Ken ก็เริ่มสร้าง B — โดยตัดทอนมาจาก BCPL — เพื่อให้มีภาษาระดับสูงไว้เขียน tools โดยไม่ต้องใช้ assembly ทั้งหมด B มาจาก BCPL (Basic Combined Programming Language) ซึ่งพัฒนาโดย Martin Richards ที่ Cambridge ในปี 1966 BCPL เป็นภาษาที่ไม่มี type — ทุกอย่างคือ word — และออกแบบมาให้ compiler พกพาง่าย Ken เอา BCPL มาตัดทุกอย่างที่ไม่จำเป็นออก — จนเหลือภาษาเล็กมากที่ทำงานได้บน PDP-7 ซึ่งมี RAM แค่ 4K words PDP-7 Assembly → Unix v1 (1969, 3 สัปดาห์) ↓ BCPL (Richards, 1966) ↓ ตัด feature, ลดขนาด B (Thompson, 1969-1970) ↓ ใช้ rewrite Unix utilities (ไม่ใช่ kernel) ↓ ↓ เพิ่ม type system, struct, portability C (Ritchie, 1972) ↓ Unix v4 rewrite ด้วย C (1973) B ไม่มี type system ไม่มีโครงสร้างข้อมูล มีแค่ word — เหมือนกับว่าเป็น BCPL เวอร์ชัน minimal B ถูกใช้เขียน shell, utilities, และ tools ต่าง ๆ ของ Unix — แต่ kernel ยังเป็น assembly อยู่ จนกระทั่ง Dennis Ritchie สร้าง C ขึ้นมาในปี 1972 ทำไมต้อง B PDP-7 มี assembly แต่นั่นไม่ใช่เหตุผลที่ดีพอที่จะใช้มัน Ken ไม่เชื่อในการเขียน OS ด้วย assembly ทั้งระบบ — assembly เร็วแต่เขียนช้า แก้ยาก พกพาไม่ได้ การใช้ภาษาระดับสูง (แม้จะสูงนิดเดียวแบบ B) ทำให้: เขียน shell, utilities เร็วขึ้นมาก แก้ไขง่าย — ไม่ต้องเขียนใหม่เวลาย้ายเครื่อง ใช้คนน้อยลง — Unix version แรกเขียนโดย 2 คน จาก B → C → Unix → ทุกอย่าง เมื่อทีมได้ PDP-11 ซึ่งเป็นเครื่องที่ใหญ่กว่า — B เริ่มมีปัญหา PDP-11 มี byte-addressing แต่ B ออกแบ

Yes, it was, in fact, a Unix system.